Facebook

Zwaar chloorwater druipt langs de roestige waterpijp de badkuip in. De kapotte douchekop sprenkelt een ongelijkmatig straaltje half warm water op mij en de afbladderende muren van de groene badkamer. Ik droog me af en daal met mijn vrienden Anna en Dima het trappenhuis van hun flat af. De kille ruimte is vol anonieme geluiden en stemmen: tv's staan te hard en ruzies zijn door de dunne muren letterlijk te volgen. Na drie maanden Iran ben ik beland in de Oezbeekse hoofdstad Tasjkent, terug in de oude wereld van het voormalig communisme en ik voel me er thuis.

'Laat je niet bedotten door de moderne gebouwen die je ziet', zegt Anna, 'zoveel is er niet veranderd'. Op een terrasje, onder het genot van noedelsoep, groene thee en een rond Oezbeeks brood praat ik met mijn vrienden Anna en Dima over politiek en vrijheid in Oezbekistan. Genietend in de ochtendzon is het eigenlijk best gezellig zo tussen de Stalinistische torenflats met hun betonnen motieven en verroeste buizen. Verderop dendert het verkeer over brede boulevards langs pompeuze overheidsgebouwen en stromen massa's mensen per bus, metro of te voet werkwaarts.

De kantoorklerken, winkeliers en fabriekswerkers die passeren bewijzen volgens mijn vrienden dat er voor de mensen niks veranderd is sinds de onafhankelijkheid 22 jaar geleden. 'Kijk ze eens als bange communistische slaven naar hun werk gaan, met gebogen schouders', zegt Dima. 'Ik haat die ogen', valt Anna hem scherp bij, 'iedereen is bang en durft niets meer te wensen dan dit kleine bestaan.' Als ik vraag of dat te maken heeft met het regime van president Karimov onderbreekt Anna me direct. 'Wil je die naam niet noemen? Je maakt de mensen bang.' De toon is gezet.

Voorzitter van de toenmalige communistische partij, Islam Karimov, leidde het land naar de onafhankelijkheid en veranderde de naam van de partij in Democratische Volkspartij van Oezbekistan. Maar democratie is een wankel begrip in dit deel van de wereld en de totalitaire macht van het oude communisme kwam in zijn handen. Karimov heeft de absolute macht over de media, de politie en over dat ene plantje dat ervoor zorgt dat hij stevig in het zadel zit. Oezbekistan is een van de grootste katoenproducenten ter wereld en de winsten gaan rechtstreeks naar het grote politieapparaat en het leger. Onder dwang wordt er geoogst door de bevolking, volwassenen en kinderen, die er amper voor betaald worden. Naast deze moderne vorm van slavernij is de katoenteelt de oorzaak van een van de grootste ecologische drama's uit de geschiedenis: het verdwijnen van het Aralmeer. Door enorme irrigatieprojecten is een van de grootste meren ter wereld geslonken tot een schim van wat het ooit was want voor de intensieve teelt is heel veel water nodig. Tot overmaat van ramp worden veel gevaarlijke pesticiden gebruikt die in de katoengebieden ernstige ziektes veroorzaken zoals kanker, tuberculose en andere longziekten. De regering doet niets en ziet jaarlijks ruim een miljard dollar aan katoendollars binnenkomen.

De geschiedenis van Centraal-Azië, met haar door Stalin bekokstoofde grenzen, kent weinig vrijheid voor het individu en is talloze malen onder de voet gelopen. Dit deel van de wereld is onderworpen geweest door grootmachten: door het rijk van Alexander de Grote, later door de Mongolen en in de meest recente geschiedenis door de Sovjets. Met recente wortels in stammencultuur is er in Centraal-Azië nog altijd een groot respect voor macht en is er weinig grootschalig protest tegen de heersende dictatuur. Dima is van mening dat de situatie slecht is, maar dat het erger had gekund. 'We hebben een soort vrijheid en we hebben vrede. We weten niet wat we anders zouden hebben, dus doen we niets', zegt hij terwijl hij het ronde brood in stukken scheurt. Revolutie is in een politiestaat als Oezbekistan niet aan de orde. In de noordoostelijke stad Andizan werden in 2005 bij een protest naar schatting 1500 opstandelingen in koelen bloede doodgeschoten door regeringstroepen. Door zulke buitensporige represailles haalt niemand het in zijn hoofd om een vinger uit te steken naar hun grote leider.

Anna en Dima behoren tot een kleine groep alternatieve denkers in Tasjkent die weinig geven om een leven als de doorsnee werkende Oezbeek. Ze redden zich met kleine fotografieprojecten en leven liever onder het minimum dan zich aan te passen aan de norm. Anna vertelt dat ze een tijdje een kantoorbaan heeft gehad, maar dat ze al snel merkte dat ze hier niet gelukkig van werd. 'Ik voelde ik dat langzaam ik net zo stug en onverschillig werd als die oude Sovjetvrouwen die al dertig jaar hetzelfde werk doen. Toen wist ik dat ik mijn eigen weg moest gaan, hoe lastig het ook is soms.'

Na de soep wandelen we door een van de parken van Tasjkent en zien we meer lokale artiesten die op straat proberen op onafhankelijke wijze hun geld te verdienen. 'De Oezbeken zijn er nog niet klaar voor, en de kunstenaarsscene brandt op een laag pitje. Volgens Anna en Dima zit de bevolking voorlopig nog vast in dit rad van relatieve veiligheid en rust, tegen een hoge prijs. Zolang de katoenteelt Karimov overeind houdt, verandert er niets en houdt dat kleine katoenplantje het hele land op de knieën.

Social links powered by Ecreative Internet Marketing